https://thuviensach.vn

CUỘC ĐỜI CỦA LENIN
Nguyên tác: Жизнь Ленина


Tác giả: Maria Prilezhayeva


Dịch giả: Trần Khuyến


Nhà xuất bản Kim Đồng


Nguồn: Gacsach.com


Biên tập: V.C


Bìa & Ebook: inno14


★★★

https://thuviensach.vn

NHÂN VẬT

Vladimir Ilyich Lenin (tiếng Nga: Влади́мир Ильи́ч Ле́нин, phiên
âm tiếng Việt: Vla-đi-mia I-lích Lê-nin), tên khai sinh là Vladimir Ilyich
Ulyanov (tiếng Nga: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов), còn thường được gọi với
tên V. I. Lenin hay N. Lenin, có các bí danh: V.Ilin, K.Tulin, Karpov...; sinh
ngày 22 tháng 4 năm 1870, mất ngày 21 tháng 1 năm 1924; là một lãnh tụ
của phong trào cách mạng vô sản Nga, là người phát triển học thuyết của
Karl Marx (1818 - 1883) và Friedrich Engels.
Ông được tạp chí Time coi là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất
đến lịch sử thế giới.
Ông mất tháng 1 năm 1924, thi hài được lưu giữ trong lăng Lênin trên
Quảng trường Đỏ, Moskva.
Lenin sinh tại Simbirsk, Nga (hiện là Ulyanovsk), là con trai thứ ba
trong gia đình tương đối đầm ấm của vợ chồng Ilya Nikolaevich Ulyanov
(1831 – 1886), một viên chức dân sự Nga làm việc để mở rộng dân chủ và

https://thuviensach.vn

giáo dục đại chúng miễn phí ở Nga, và Maria Alexandrovna Ulyanova
(1835 – 1916), một người theo chủ nghĩa tự do. Lênin là người có dòng
máu lai từ thời tổ tiên. Là người Nga nhưng ông có dòng máu của người
Kalmyk qua ông nội, của người Đức Volga qua bà ngoại (là một người theo
thuyết Luther), và của người Do Thái qua ông ngoại (người đã cải theo Kitô giáo). Lênin được rửa tội trong Nhà thờ Chính Thống giáo Nga.
Lenin nổi tiếng học giỏi tiếng La Tinh và tiếng Hy Lạp. Hai bi kịch đã
xảy ra trong thời niên thiếu của ông. Lần đầu khi cha ông qua đời vì xuất
huyết não năm 1886. Tháng 5 năm 1887 anh cả của ông là Aleksandr Ilyich
Ulyanov - một người theo phái "Dân ý" - bị treo cổ vì tham gia vào một âm
mưu ám sát Nga hoàng Aleksandr III. Sự kiện này đã làm Lenin trở thành
người cấp tiến. Tiểu sử chính thức của ông thời Xô Viết coi sự kiện này có
ảnh hưởng lớn tới các quá trình cách mạng của ông. Một bức tranh nổi
tiếng của Belousov, Chúng ta sẽ đi theo một con đường khác, được in lại
hàng triệu bản trong những cuốn sách thời Xô Viết, mô tả cậu bé Lenin và
mẹ đang buồn bã khi mất người anh trai. Câu nói "Chúng ta sẽ theo một
con đường khác" có nghĩa là Lenin đã lựa chọn chủ nghĩa Marx để tiếp cận
tới cách mạng nhân dân, thay vì những phương pháp vô chính phủ cá nhân.
Khi Lênin bắt đầu quan tâm tới chủ nghĩa Marx, ông tham gia vào các cuộc
phản kháng của sinh viên và cuối năm đó bị bắt. Sau đó ông bị đuổi khỏi
Đại học Kazan. Ông tiếp tục học tập một mình và tới năm 1891 đã có giấy
phép hành nghề luật.
Ngay khi tốt nghiệp, Lênin vào làm trợ lý cho một luật sư. Ông làm việc
nhiều năm tại Samara, Nga, sau đó vào năm 1893 chuyển tới kinh đô
Sankt-Peterburg. Thay vì tìm kiếm một công việc hợp pháp ổn định, ông
ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động tuyên truyền cách mạng và
nghiên cứu chủ nghĩa Marx. Ngày 7 tháng 12 năm 1895, ông bị nhà chức
trách bắt giam 14 tháng sau đó trục xuất tới một làng tại Shushenskoye ở
Xibia.
Tháng 4 năm 1899, ông xuất bản cuốn sách Sự phát triển của Chủ nghĩa
Tư bản tại Nga, một cuốn sách khá đồ sộ. Năm 1900, thời kỳ đi đày chấm
dứt. Ông đi du lịch nước Nga và những nơi khác ở châu Âu. Lenin đã sống
https://thuviensach.vn

tại Zürich, Genève, München, Praha, Viên và Luân Đôn và trong khi bị đi
đày ông đã sáng lập tờ báo Iskra. Ông cũng viết một số bài báo và cuốn
sách về phong trào cách mạng. Trong giai đoạn này, ông đã bắt đầu sử dụng
nhiều bí danh, cuối cùng lấy tên Lenin.
Ông hoạt động trong Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga (RSDLP;
РСДРП trong tiếng Nga), và vào năm 1903 ông lãnh đạo phái Bolshevik
sau một sự chia rẽ với những người Menshevik, điều này xảy ra một phần
từ cuốn sách nhỏ của ông Điều cần làm? Năm 1906 ông được bầu làm Chủ
tịch RSDLP. Năm 1907 ông tới Phần Lan vì những lý do an ninh. Ông tiếp
tục đi du lịch châu Âu và tham gia vào nhiều cuộc gặp gỡ cũng như các
hoạt động xã hội, gồm cả Hội thảo Đảng Praha năm 1912 và Hội thảo
Zimmerwald năm 1915.
Richard Pipes cho rằng Lenin đã phân tích Công xã Paris và kết luận
phong trào này thất bại vì "sự khoan hồng quá mức - đúng ra Công xã phải
tiêu diệt những kẻ thù của mình". Tuy nhiên, cả câu trích dẫn, như Lenin đã
nói trong một bài phát biểu đã được chuyển tới một cuộc gặp gỡ quốc tế tại
Genève ngày 18 tháng 3 năm 1908, nhân ngày lễ kỷ niệm Công xã như sau:
"Dù giai cấp vô sản xã hội đã bị chia rẽ thành nhiều phe, Công xã là một ví
dụ cụ thể về sự đoàn kết để khi có nó giai cấp vô sản có thể hoàn thành các
nhiệm vụ dân chủ mà giai cấp tư sản chỉ có thể tuyên bố ra. Không cần có
một điều luật phức tạp đặc thù nào cả, một cách đơn giản, rõ ràng, giai cấp
vô sản, khi đã nắm quyền lực, sẽ tiến hành dân chủ hóa hệ thống xã hội,
xóa bỏ quan liêu và khiến cho mọi chức vụ nhà nước đều thông qua bầu cử.
Hai sai lầm đã tiêu diệt thành quả của một chiến thắng vẻ vang.
Giai cấp vô sản đã dừng lại nửa chừng; thay vì tiếp tục “chiếm đoạt của
những kẻ chiếm đoạt", họ đã cho phép mình đi chệch hướng bởi những mơ
ước về một sự công bằng tuyệt đối trong một đất nước thống nhất bởi một
mục tiêu quốc gia; những định chế, như ngân hàng, đã không bị nắm giữ....
Sai lầm thứ hai là sự khoan dung quá đáng của giai cấp vô sản: đúng ra họ
phải tiêu diệt các kẻ thù, nhưng thay vào đó họ lại gắng sức dùng đạo đức
để gây ảnh hưởng tới chúng; họ đã bỏ qua tầm quan trọng của hoạt động
quân sự thuần túy trong một cuộc nội chiến và thay vì tiếp tục tiến bước
https://thuviensach.vn

mạnh mẽ tới Versailles và giành lấy chiến thắng ở Paris, họ đã trì hoãn và
do vậy cho phép chính phủ Versailles tập hợp các lực lượng của mình,
chuẩn bị trước cho những sự kiện đẫm máu trong tuần lễ tháng 5."
Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ năm 1914, và các đảng Dân
chủ Xã hội lớn tại châu Âu (khi đó họ tự coi họ là theo chủ nghĩa Mác),
gồm cả những người có uy tín như Karl Kautsky, ủng hộ những nỗ lực
chiến tranh của chính quyền nước mình, Lenin đã rất sửng sốt, đầu tiên từ
chối tin rằng những người của Đảng Dân chủ Xã hội Đức đã bỏ phiếu ủng
hộ chiến tranh. Điều này khiến ông bị chia rẽ lần cuối cùng với Đệ Nhị
Quốc tế, gồm các đảng đó.
Khác với quan điểm chung của người Mác-xít coi cách mạng ở Đức là
quan trọng hơn ở Nga, ngày 17 tháng 10 năm 1914, Lenin viết: "Chủ nghĩa
Nga Hoàng còn trăm lần xấu hơn chủ nghĩa Đức Hoàng." Ông lên án chủ
nghĩa tư bản cả hai bên đã gây ra cuộc chiến, nhất là chủ nghĩa đế quốc
Anh - Pháp.
• Sau Cách mạng Tháng Hai (1917)
Sau khi Cách mạng Tháng Hai năm 1917 giành thắng lợi tại Nga và Nga
hoàng Nikolai II thoái vị, Lênin biết rằng ông cần sớm trở lại nước Nga.
Nhưng ông đã bị cô lập tại Thụy Sĩ trung lập khi Chiến tranh thế giới thứ
nhất đang ở giai đoạn cao trào và không thể dễ dàng đi qua châu Âu. Tuy
nhiên, Fritz Platten, một người cộng sản Thụy Sĩ đã tìm cách đàm phán với
Chính phủ Đế quốc Đức để Lenin và những người của ông có thể đi bằng
tàu hỏa kín qua nước Đức. Mọi người tin rằng chính Hoàng đế (Kaiser)
Wilhelm II của Đức đã hy vọng Lenin sẽ gây ra tình trạng bất ổn chính trị ở
Nga giúp ông chấm dứt chiến tranh tại Mặt trận phía Đông. Khi còn ở trên
lãnh thổ Đức, Lenin không được phép ra khỏi đoàn tàu. Khi đã qua Đức,
Lenin tiếp tục đi phà tới Thụy Điển và chặng đường xuyên Scandinavia còn
lại đã được những người cộng sản Thụy Sĩ là Otto Grimlund và Ture
Nerman thu xếp.
Theo báo Công an Nhân dân, có người cho rằng sự nghiệp cách mạng
của ông đã nhận được sự giúp đỡ về tài chính từ đế quốc Đức. Họ cho rằng
Lenin đã nhận được tiền bạc từ tay một nhà tư sản Đức tên là Parvus. Thậm
https://thuviensach.vn

chí, sách The Return of the Kings của tác giả Thomas Purcell còn khẳng
định Đức hoàng mong muốn tiêu diệt các Nga hoàng hùng mạnh và ủng hộ
Lenin vì nhiều lý do, chẳng hạn Đức hoàng hy vọng Lenin sẽ hỗ trợ cho
Đức trong cuộc chiến trên Mặt trận phía Tây sau khi Cách mạng thắng lợi
và Mặt trận phía Đông chấm dứt. Cũng theo đó, nếu Đức hoàng không hỗ
trợ Lenin thì có lẽ cuộc cách mạng vô sản sẽ thất bại. Tuy nhiên, nghiên
cứu của nhà sử học nổi tiếng người Nga Vladlen Loginov không có những
tình tiết này. Theo ghi nhận trên giấy tờ, trong các năm 1915 - 1917, có đến
ba lần Parvus tìm cách bắt liên lạc với Lenin, với mong muốn đưa tiền cho
nhà cách mạng này. Thế nhưng, Parvus đã không thành công trong cả ba
lần tìm cách bắt liên lạc nêu trên. Lenin đã phản hồi: “Cách mạng cần được
thực hiện bằng những bàn tay trong sạch."
Ngày 16 tháng 4 năm 1917, Lênin quay trở về thủ đô Petrograd và nhận
vai trò lãnh đạo bên trong phong trào Bolshevik, xuất bản Luận cương
tháng 4. Luận cương tháng 4 kêu gọi kiên quyết phản đối chính phủ lâm
thời. Ban đầu vì có sự không rõ ràng trong cánh tả Lenin giữ khoảng cách
với đảng của ông. Tuy nhiên, lập trường kiên quyết này có nghĩa rằng
những người Bolshevik đã trở thành lãnh đạo của quần chúng bởi vì họ
không còn ảo tưởng ở chính phủ lâm thời, và nhờ sự xa hoa của phe đối lập
những người Bolshevik đã không còn phải chịu trách nhiệm về bất cứ hậu
của nào của việc áp dụng những chính sách của họ.
• Sau cuộc nổi dậy của công nhân
Sau cuộc nổi dậy bất thành của công nhân vào tháng 7, Lenin bỏ trốn tới
Phần Lan. Ngày 24 tháng 10 theo lịch cũ Nga, tức ngày 6 tháng 11 năm
1917, ông viết: "Chính phủ sắp sụp đổ. Chúng ta phải giáng cho nó đòn chí
mạng bằng mọi giá. Trì hoãn hành động là chết". Cùng tháng, ông rời Phần
Lan và trở lại nước Nga, phát động một cuộc cách mạng vũ trang với khẩu
hiệu "Tất cả quyền lực về tay Xô Viết!" chống lại Chính phủ Lâm thời của
Kerensky. Các ý tưởng về chính phủ của ông đã được thể hiện trong bài
tiểu luận "Quốc gia và Cách mạng", kêu gọi thành lập một hình thức chính
phủ mới dựa trên các hội đồng công nhân hay các Xô viết. Trong tác phẩm
này, ông cũng cho rằng, trên nguyên tắc, những người công nhân bình
https://thuviensach.vn

thường có thể điều hành một nhà máy hay một chính phủ. Dù ông nhấn
mạnh rằng, để điều hành một quốc gia, người công nhân phải "học chủ
nghĩa cộng sản." Ông còn nhấn mạnh thêm rằng một thành viên chính phủ
phải nhận đồng lương không được cao hơn lương một người công nhân tầm
trung bình.
• Chủ tịch chính phủ
Ngày 8 tháng 11, Lenin được Đại hội Xô viết Nga bầu làm Chủ tịch Hội
đồng Dân ủy. Lenin nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa điện tới mọi
vùng nước Nga và hiện đại hóa công, nông nghiệp. Ông rất quan tâm tới
việc tạo ra một hệ thống chăm sóc sức khỏe miễn phí và toàn diện cho mọi
người dân, giải phóng phụ nữ và dạy cho những người dân mù chữ Nga
biết đọc, viết. Nhưng trước hết, chính phủ Bolshevik mới cần đưa nước
Nga ra khỏi Chiến tranh thế giới thứ nhất.
Đối mặt với mối đe dọa xâm lăng từ nước Đức, Lenin cho rằng Nga cần
ngay lập tức ký kết một hiệp ước hòa bình. Những lãnh tụ Bolshevik khác,
như Bukharin, ủng hộ tiếp tục tham chiến, coi đó là một biện pháp mang
cách mạng tới nước Đức. Lev Davidovich Trotsky, người chỉ đạo các cuộc
đàm phán, ủng hộ một lập trường trung gian, "Không Chiến tranh, Không
Hòa bình", kêu gọi chỉ ký hiệp ước hòa bình với điều kiện không một phần
đất chiếm thêm được của bất kỳ bên nào được hợp nhất với lãnh thổ nước
đó. Sau khi những cuộc đàm phán thất bại, Đức tấn công chiếm giữ nhiều
vùng rộng lớn phía tây nước Nga. Sau các sự kiện mang tính bước ngoặt
này, lập trường của Lenin được đa số ban lãnh đạo Bolshevik ủng hộ. Ngày
3 tháng 3 năm 1918, Lenin rút Nga ra khỏi Chiến tranh thế giới thứ nhất
khi đồng ý ký kết Hiệp ước Brest-Litovsk, theo đó nước Nga mất một phần
lớn lãnh thổ tại châu Âu. Đây được xem là thời điểm tệ nhất của lịch sử
Nga trong vòng 200 năm, song với một đất nước bị tàn phá thì Lênin không
còn cách nào khác ngoài việc chấp nhận những điều khoản ô nhục.
Sau khi những người Bolshevik thất bại trong cuộc bầu cử Quốc hội Lập
hiến Nga, cùng với sự hậu thuẫn mạnh mẽ của đại đa số công nhân ở hai
thành phố lớn là Petrograd và Moskva, họ đã sử dụng lực lượng Hồng vệ
binh buộc cuộc họp lần thứ nhất của Quốc hội phải ngừng lại ngày 19 tháng
https://thuviensach.vn

1. Sau đó, những người Bolshevik đã tổ chức ra một tổ chức Phản-Quốc
hội, Đại hội Xô viết thứ ba, cho phép họ và các đồng minh có được hơn
90% số ghế, cho rằng "chuyên chính vô sản" trước tiên là một đạo luật của
chính giai cấp vô sản: "Tất nhiên, những người cho rằng có thể lấp đầy hố
sâu ngăn cách giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, hay những người
tưởng tượng rằng điều đó có thể thuyết phục đa số nhân dân rằng nó có thể
xảy ra thông qua trung gian của Quốc hội Lập hiến - những người tin vào
câu chuyện ngụ ngôn của tầng lớp tư sản dân chủ, có thể vô tình tin tưởng
điều đó, nhưng hãy đừng để họ phàn nàn nếu cuộc sống lật tẩy câu chuyện
ngụ ngôn này," và nói thêm rằng "lý do lớn nhất tại sao những người xã hội
chủ nghĩa" (như, những người dân chủ tiểu tư sản) của Quốc tế Thứ hai
không hiểu được sự chuyên chính vô sản là bởi họ không hiểu được rằng
quyền lực nhà nước nằm trong tay một tầng lớp, tầng lớp vô sản, có thể và
phải trở thành một phương tiện cho phe chiến thắng của tầng lớp vô sản của
đông đảo nhân dân vô sản, một phương tiện để giành chiến thắng của tầng
lớp đó trước giai cấp tư sản và những đảng tiểu tư sản."
Những người Bolshevik đã thành lập một chính phủ liên minh với Đảng
Xã hội Cách mạng Nga cánh tả. Tuy nhiên, liên minh của họ đã tan vỡ sau
khi Cách mạng Xã hội chủ nghĩa phản đối hiệp ước Brest-Litovsk, và họ
gia nhập cùng với các đảng khác tìm cách lật đổ chính phủ Xô viết. Tình
hình diễn biến theo chiều hướng xấu, các đảng không Bolshevik (gồm một
số phái xã hội chủ nghĩa) tích cực tìm cách lật đổ chính phủ Bolshevik.
Lenin phản ứng lại cách hành động đó bằng cách ngăn chặn các hoạt động
của họ và bỏ tù một số thành viên các đảng đối lập.
• Ủng hộ và phản đối
Dù Lenin đã ủng hộ và giúp đỡ thành lập một chế độ "Dân chủ Xô viết,"
những người phản đối Lenin thuộc cánh hữu, như Kautsky, và thuộc cánh
tả như Kollontai, vẫn cho rằng ông thủ tiêu sự giải phóng giai cấp vô sản và
nền dân chủ (quyền kiểm soát của công nhân thông qua các Xô Viết hay
các hội đồng công nhân). Có người cho rằng đây là hành động mở đường
cho chủ nghĩa Stalin sau này. Dù nhiều cơ quan và chính sách do Stalin lập
ra và sử dụng như cảnh sát mật, trại lao động, và việc hành quyết các đối
https://thuviensach.vn

thủ chính trị vốn bị chỉ trích nặng nề cũng đã được sử dụng dưới tới cầm
quyền của Lenin, các kỹ thuật đó cũng thường được chế độ Nga hoàng sử
dụng từ lâu trước thời Lenin, và cũng từ lâu đã là các phương tiện tiêu
chuẩn để đối phó với bất đồng chính trị ở nước Nga. Tuy nhiên, theo
Stephane Courtois mức độ sử dụng có khác nhau; số tù nhân chính trị bị
hành quyết trong vài tháng đầu cầm quyền của phái Bolshevik lớn gấp ba
lần con số đó trong 90 năm cầm quyền của chế độ Nga hoàng. Tuy nhiên,
"thực tế" này, hiện vẫn đang bị tranh cãi. Cũng cần nhớ rằng tỷ lệ các hoàn
cảnh dẫn tới những phản ứng của người Bolshevik cũng khác rất xa: một
đất nước bị tàn phá nặng nề bởi một cuộc chiến tranh thế giới, một quần
chúng thất học sau giai đoạn quân chủ chuyên chế, một lực lượng đối lập
sẵn sàng hy sinh để lật đổ chính quyền Bolshevik,... Hơn nữa, Trotsky
tuyên bố rằng một "con sông máu" chia tách Lenin khỏi những hành động
của Stalin bởi vì Stalin đã hành quyết nhiều đồng chí cũ của Lenin cũng
như những người ủng hộ họ, trong nhóm Đối lập cánh Tả. Trong số này có
cả chính Trotsky.
Quan điểm của những người theo chủ nghĩa Lenin về cách mạng đòi hỏi
một bộ máy cán bộ cách mạng chuyên nghiệp vừa có nhiệm vụ chỉ huy đại
chúng trong cuộc đấu tranh giành quyền lực và tập trung hóa kinh tế cũng
như quyền lực hành chính vào tay một đất nước của công nhân. Từ mùa
xuân năm 1918, Lenin đã vận động đặt những cá nhân có trách nhiệm vào
cương vị đứng đầu mỗi nhà máy, trái ngược lại hầu hết các quan điểm về sự
tự quản của công nhân, nhưng hoàn toàn cần thiết cho hiệu quả sản xuất và
về mặt chuyên môn. Như S.A. Smith đã viết: "Tới cuối cuộc nội chiến,
không có nhiều nhà máy hoạt động theo những hình thức dân chủ trong
quản lý công nghiệp như kiểu các hội đồng nhà máy từng được cổ động
trong năm 1917, nhưng chính phủ cho rằng điều này không phải là vấn đề
bởi vì nền công nghiệp đã dựa trên sự sở hữu của một quốc gia công nhân."
Trong cuộc nội chiến, dân chủ không phải được tập trung bên trong đảng
Bolshevik và sau này là Bộ Chính trị của Đảng cộng sản Liên Xô.
Để bảo vệ chính phủ Bolshevik mới thành lập trước những kẻ phản cách
mạng, chính quyền của Lenin đã tạo ra lực lượng cảnh sát mật, Cheka,
https://thuviensach.vn

ngay sau cuộc cách mạng. Những người Bolshevik đã lập kế hoạch tổ chức
một phiên tòa xét xử Hoàng đế Nikolai II vì những tội ác chống lại nhân
dân Nga, nhưng vào tháng 8 năm 1918 khi Bạch vệ tiến về Yekaterinburg
(nơi gia đình Nikolai II đang bị cầm giữ), Sverdlov đã nhanh chóng ra
quyết định hành quyết Nikolai II và cả gia đình để quân Bạch vệ không thể
giải thoát cho họ. Sau này Sverdlov đã thông báo với Lenin về vụ hành
quyết, Lenin đồng ý rằng đó là một quyết định đúng đắn, bởi vì những
người Bolshevik không muốn để Hoàng gia trở thành một biểu tượng của
Bạch vệ. Tuy nhiên, có những nhà sử học người Nga đã cho biết, ông
không tán thành với việc những người Bolshevik hành hình Nikolai II, vì
ông cho rằng sau khi chế độ quân chủ không còn nữa, Nga hoàng nên được
đưa ra tòa án để xét xử. Cháu gái Lenin - Olga Ulianova cũng nói: "Bác
Volodya làm cách mạng Bolshevic không phải để giết vua Nga. Lenin chỉ
muốn thay thế hệ thống tư bản chủ nghĩa ở nước Nga bằng chế độ xã hội
chủ nghĩa".
• Vụ ám sát và phản ứng của chính phủ
Ngày 30 tháng 8 năm 1918, Fanya Kaplan, một thành viên của Đảng Xã
hội Cách mạng Nga, tiếp cận Vladimir Ilyich Lenin sau khi ông tham dự
một buổi mít-tinh và đang quay ra xe hơi. Kaplan gọi tên Lenin, ông quay
lại trả lời. Bà ngay lập tức bắn ba phát, hai phát trúng Lenin ở khuỷu tay và
lưng. Lenin được đưa về căn hộ tại Kremli, từ chối tới bệnh viện bởi ông
tin rằng những kẻ ám sát khác đang rình rập ở đó. Các bác sĩ được triệu tới,
nhưng cho rằng sẽ là quá nguy hiểm nếu lấy viên đạn ra. Sau này Lenin đã
hồi phục dù sức khỏe của ông bắt đầu giảm sút từ thời điểm đó. Mọi người
cho rằng vụ ám sát có liên quan tới những cơn đột quỵ sau này của ông.
Chính phủ Bolshevik phản ứng lại vụ ám sát, và những sự tập hợp nỗ
lực chống cộng từ các đối thủ của họ bằng cái họ gọi là Khủng bố Đỏ.
Hàng chục nghìn người bị coi là kẻ thù của cách mạng, nhiều người bị hành
quyết hay tống vào các trại lao động vì có âm mưu chống lại chính phủ
Bolshevik.
Theo Orlando Figes, Lenin luôn ủng hộ "sự khủng bố số đông chống lại
những kẻ thù cách mạng" và luôn bày tỏ quan điểm rằng nhà nước vô sản
https://thuviensach.vn

là một hệ thống bạo lực được tổ chức chống lại những tổ chức của chủ
nghĩa tư bản. Tuy nhiên theo Figes, trong khi được những người
Bolsheviks khuyến khích, sự khủng bố có gốc rễ trong sự giận dữ của nhân
dân chống lại tầng lớp ưu thế. (A Peoples Tragedy, trang 524-525) Vào
cuối năm 1918 khi Kamenev và Bukharin tìm cách kìm chế những "sự thái
quá" của Cheka, chính Lenin là người đã đứng ra bảo vệ tổ chức này.
(Figes trang 649) Tuy nhiên, mức độ của cái gọi là "những sự thái quá,"
cũng như những lý do của Lenin ẩn giấu sau sự bảo vệ đó không hề được
nêu tên.
Tháng 3 năm 1919, Lenin và các lãnh đạo Bolshevik khác gặp gỡ với
các nhà cách mạng xã hội chủ nghĩa từ khắp nơi trên thế giới và lập ra
Quốc tế Cộng sản. Các thành viên của Quốc tế Cộng sản, gồm Lenin và cả
những người Bolshevik ngừng quan hệ với phong trào xã hội chủ nghĩa ở
tầm vóc rộng lớn hơn. Từ đó trở về sau, họ sẽ được gọi là những người
cộng sản. Tại Nga, Đảng Bolshevik được đổi tên thành "Đảng Cộng sản
Nga (bolshevik)", (sau này thành Đảng Cộng sản Liên Xô).
Trong lúc ấy cuộc nội chiến lan tràn khắp nước Nga. Nhiều phong trào
chính trị và những người ủng hộ họ đứng lên cầm vũ khí nhằm lật đổ chính
phủ Xô viết. Dù có nhiều phe cánh tham gia cuộc nội chiến, hai lực lượng
chính là Hồng quân (bolshevik) và Bạch vệ (phe ủng hộ chế độ quân chủ).
Các cường quốc bên ngoài như Pháp, Anh, Hoa Kỳ và Nhật Bản cũng can
thiệp vào cuộc chiến tranh này (đứng bên phía Bạch vệ). Cuối cùng, đội
quân được tổ chức tốt và có hiệu quả hơn là Hồng quân, do Trotsky chỉ
huy, đã giành chiến thắng, đánh bại các lực lượng Bạch vệ và đồng minh
của họ năm 1920. Tuy nhiên, những cuộc chiến ở tầm nhỏ hơn vẫn tiếp tục
trong nhiều năm nữa.
Những tháng cuối năm 1919, các chiến thắng giành được trước Bạch vệ
khiến Lenin tin rằng đã tới thời điểm mở rộng cách mạng sang phía tây,
bằng vũ lực nếu cần thiết. Khi nền Cộng hòa Ba Lan thứ hai mới được
thành lập bắt đầu đòi lại những vùng lãnh thổ đã bị nước Nga sáp nhập
trong vụ phân chia Ba Lan vào cuối thế kỷ 18, họ đã xung đột với các lực
lượng Bolshevik để giành quyền kiểm soát các vùng này, dẫn tới sự bùng
https://thuviensach.vn

nổ Chiến tranh Ba Lan-Xô viết năm 1919. Với sự phát triển của cách mạng
tại Đức và Liên đoàn Spartacus, Lenin coi đó là thời điểm và địa điểm chín
muồi nhất để "thăm dò châu Âu bằng những lưỡi lê Hồng quân." Lenin coi
Ba Lan là cây cầu nối mà Hồng quân có thể dùng để kết nối cách mạng
Nga với những người ủng hộ Cách mạng Đức, và hỗ trợ các phong trào
cộng sản ở Tây Âu. Tuy nhiên sự thất bại của nước Nga Xô viết trong cuộc
chiến tranh Ba Lan-Xô viết khiến các kế hoạch đó bị hủy bỏ.
Lenin là người chỉ trích mạnh mẽ chủ nghĩa đế quốc . Năm 1917 ông
tuyên bố quyền tự quyết và phân chia các dân tộc quốc gia và đàn áp các
quốc gia vô điều kiện, thường được coi là các quốc gia trước kia thuộc
quyền kiểm soát của chủ nghĩa tư bản đế quốc. Tuy nhiên, khi cuộc Nội
chiến Nga chấm dứt, ông đã dùng các lực lượng quân sự để đồng hóa các
quốc gia mới giành độc lập là Armenia, Gruzia và Azerbaijan, cho rằng sự
sáp nhập các quốc gia đó vào đất nước Xô viết sẽ che chở họ khỏi những
tham vọng của chủ nghĩa đế quốc. Điều này cho phép các quốc gia đó được
chấp nhận thành một phần của Liên bang Xô viết hơn là đơn giản buộc họ
trở thành một phần lãnh thổ Nga, hành động này sẽ bị coi là hành động đế
quốc.
Sau nhiều năm chiến tranh kéo dài, chính sách cộng sản thời chiến của
Bolshevik, cộng với Nạn đói năm 1921 tại Nga và sự bao vây từ các chính
phủ tư bản thù địch làm đa phần đất nước bị tàn phá. Đã có nhiều cuộc nổi
dậy của nông dân, vụ lớn nhất là cuộc Nổi dậy Tambov. Sau một cuộc khởi
nghĩa của những thủy thủ tại Kronstadt vào tháng 3 năm 1921, Lenin đã
thay thế chính sách Cộng sản thời chiến bằng Chính sách kinh tế mới
(NEP) hay còn gợi là cộng sản thời bình, trong một nỗ lực thắng lợi nhằm
tái xây dựng công nghiệp và đặc biệt là nông nghiệp .
• Đấu tranh chống chủ nghĩa bài Do Thái
Sau cuộc cách mạng, V. I. Lenin rất chú tâm đấu tranh chống Chủ nghĩa
bài Do Thái , khi ấy vẫn đang tồn tại ở nước Nga như một di sản từ thời
Nga hoàng. Trong một bài phát biểu trên radio năm 1919, ông nói:
“Cảnh sát của chế độ Nga hoàng, cùng với những tên địa chủ và bọn tư
bản, đã tổ chức các cuộc tàn sát người Do Thái. Cái lũ địa chủ và tư bản đã
https://thuviensach.vn

tìm cách hướng sự căm thù của công nhân và người nông dân, những tầng
lớp nghèo khổ, về phía người Do Thái.... Chỉ những người dốt nát nhất và
những người bị áp bức mới có thể tin vào những lời nói dối và những câu
báng bổ do chúng tuyên truyền về người Do Thái.... Người Do Thái không
phải là kẻ thù của nhân dân lao động. Những kẻ thù của công nhân là bọn
tư bản trên thế giới. Trong số những người Do Thái có những người dân lao
động, và họ là đa số. Họ là những người anh em của chúng ta, giống như
chúng ta, họ cũng bị bọn tư bản bóc lột; họ là những đồng chí của chúng ta
trong cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội.... Thật đáng hổ thẹn cho hành
động hành hạ người Do Thái của chế độ Nga hoàng. Thật đáng hổ thẹn cho
những kẻ gây lòng hận thù với người Do Thái, những kẻ gây sự chia rẽ
giữa các quốc gia."
• Qua đời:
Sức khỏe Lênin đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau những căng thẳng
trong cuộc cách mạng và nội chiến. Vụ ám sát ông càng làm tình trạng
thêm tồi tệ. Viên đạn vẫn nằm trong cổ ông, quá gần xương sống để có thể
lấy ra trong tình trạng kỹ thuật y tế thời ấy. Tháng 5 năm 1922, Lenin bị đột
quỵ lần đầu tiên. Ông bị tê liệt nửa người bên phải và dần giảm bớt ảnh
hưởng trong chính phủ. Sau vụ đột quỵ thứ hai vào tháng 12 năm ấy, ông
hầu như từ bỏ các hoạt động chính trị. Tháng 3 năm 1923, ông bị đột quỵ
lần thứ ba và phải nằm liệt giường trong cả phần đời còn lại, thậm chí
không thể nói được.
Sau lần đột quỵ đầu tiên, Lenin đã đọc cho thư ký ghi lại một số tài liệu
về Chính phủ và vợ ông. Nổi tiếng nhất trong số đó là bản Di chúc của
Lenin, trong đó cùng với nhiều sự kiện khác ông đã chỉ trích những nhà
lãnh đạo cộng sản hàng đầu, đặc biệt là Joseph Stalin. Về Stalin, người
từng là tổng thư ký Đảng cộng sản từ tháng 4 năm 1922, Lenin nói rằng
Stlain có "quyền lực vô hạn tập trung trong tay" và đề xuất rằng "các đồng
chí nghĩ cách lật đổ Stalin ra khỏi vị trí ấy." Ngay khi Lenin qua đời, vợ
ông đã gửi bản Di chúc tới ủy ban trung ương, nó được đọc trước Đại hội
lần thứ 13 của Đảng cộng sản vào tháng 5 năm 1924. Tuy nhiên, vì di chúc
chỉ trích tất cả những nhân vật có ảnh hưởng nhiều nhất trong ủy bản trung
https://thuviensach.vn

ương: Zinoviev, Kamenev, Bukharin và Stalin, ủy ban đã quyết định không
công bố nó ra đại chúng. Ủy ban trung ương cho rằng di chúc là hậu quả
của tình trạng tâm thần bất ổn của Lenin trong những năm cuối đời, và vì
thế, những lời phán xét cuối cùng của ông không đáng tin cậy. Việc không
đếm xỉa tới những ý kiến của Lenin sau này thường được cho là một sai
lầm nghiêm trọng.
Lãnh tụ Vladimir Ilich Lenin qua đời ngày 21 tháng 1, 1924 ở tuổi 53.
Lý do chính thức dẫn tới cái chết của Lenin là do chứng xơ cứng động
mạch não, đã gây ra cơn đột quỵ lần thứ tư.
Vào năm 2004 một nhóm bác sĩ Do Thái đã công bố một bài báo, dựa
theo các triệu chứng ghi trong hồ sơ bệnh án của Liên Xô, họ đưa ra giả
thuyết rằng Lenin đã mắc bệnh hơn 10 năm trước khi qua đời, nguyên nhân
bởi bệnh giang mai. Nhà sử học Helen Rappaport sau khi khảo sát các tài
liệu và hồ sơ bệnh án của Lênin cũng đặt ra giả thuyết rằng ông đã chết vì
bệnh giang mai, lây truyền từ một cô gái giang hồ ở Paris. Giả thiết này vẫn
tiếp tục tồn tại cho tới nay, nhưng không ai từ các nước phương Tây có thể
chứng minh nó vì chỉ có các bác sĩ chuyên trách của Nga được phép khám
nghiệm thi hài Lenin. Giả thuyết này rất có thể là không đúng, vì nếu Lenin
bị giang mai thì vợ của ông là Nadezhda Krupskaya cũng sẽ bị lây giang
mai, nhưng thực tế Nadezhda Krupskaya không bị giang mai. Năm 2012,
Tiến sĩ Harry Vinters, giáo sư thần kinh học tại UCLA, căn cứ vào hồ sơ
khám nghiệm tử thi và phẫu thuật não của Lenin, đã tuyên bố phủ nhận
việc Lenin bị giang mai.
Thành phố Petrograd đã được đổi tên thành Leningrad ba ngày sau khi
Lenin qua đời để vinh danh ông; cái tên này giữ nguyên cho tới khi Liên
bang Xô viết sụp đổ năm 1991, khi nó lấy lại tên cũ là Sankt-Peterburg.
Tuy nhiên tỉnh Leningrad vẫn được giữ nguyên, là một tỉnh hành chính trực
thuộc Liên Bang Nga.
Thời gian đầu thập kỷ 1920 phong trào vũ trụ luận ở Nga khá sôi động
và đã có ý tưởng bảo quản lạnh xác Lenin nhằm tái sinh trong tương lai.
Những phương tiện cần thiết đã được mua về từ nước ngoài, nhưng vì một

https://thuviensach.vn

số lý do kế hoạch này không được thực hiện. Thay vào đó xác ông được
ướp và đặt trong Lăng Lenin tại Moskva ngày 27 tháng 1, 1924.
• Sau khi mất
Thi hài Vladimir Lenin được bảo quản trong Lăng Lenin ở Moskva. Vì
vai trò duy nhất của Lenin trong việc tạo lập nhà nước cộng sản đầu tiên, và
dù ông đã bày tỏ ý muốn chỉ một thời gian ngắn trước khi qua đời rằng
không nên xây dựng một đài tưởng niệm nào dành cho mình, chế độ Xô
viết đã tôn vinh ông như một vị thánh tôn giáo. Đôi khi các ngôi nhà Xô
Viết treo hình hoặc đặt tượng Lenin. Tới thập kỷ 1980 hầu như mọi thành
phố lớn ở Liên bang Xô viết đều có tượng Lenin ở quảng trường trung tâm,
hoặc một phố Lenin hay một quảng trường Lenin gần trung tâm, và thường
là 20 hay nhiều hơn nữa các bức tượng nhỏ hay tượng bán thân ông trên
toàn lãnh thổ. Trẻ em được kể các câu chuyện về "ông Lenin" từ khi chúng
còn ở nhà trẻ. Ngoài ra, không ít đường phố, công trình xây dựng, xí
nghiệp, nông trại ở Liên Xô được đặt tên là Lenin, chưa kể một tàu phá
băng Liên Xô còn được đặt cho cái tên này.
Cứ mỗi năm có hàng trăm bài viết và sách viết về ông được xuất bản và
thu hút cả người trẻ lẫn già. Rất nhiều vở kịch và phim ảnh nói về cuộc đời
Lenin. Từ khi Liên bang Xô viết tan rã, mức độ tôn sùng Lenin tại các nước
cộng hòa hậu Xô viết đã giảm sút đáng kể, nhưng ông vẫn được nhiều thế
hệ lớn lên trong giai đoạn hậu Xô viết coi là một nhân vật có tầm ảnh
hưởng quan trọng. Nhiều bức tượng Lenin đã bị dỡ bỏ ở Đông Âu, nhưng
nhiều bức khác vẫn tại vị. Thành phố lớn nhất của nước Nga, Leningrad đã
trở về với cái tên nguyên thủy của mình, Sankt-Peterburg, nhưng vùng
xung quanh vẫn mang tên ông (tỉnh Leningrad). Các công dân Ulyanovsk,
nơi sinh của Lenin, vẫn bác bỏ mọi ý định quay trở về cái tên cũ là
Simbirsk. Tại Moskva, tượng Lenin vẫn đứng ở các cổng của hệ thống tàu
điện ngầm, cũng như quảng trường Lenin vẫn giữ nguyên tên gọi. Trong
cuộc bình chọn Những nhân vật vĩ đại nhất trong Lịch sử Nga với hơn 40
triệu người Nga tham gia năm 2008, Lênin đứng ở vị trí thứ 6.
Việc mai táng thi hài Lenin vẫn là chủ đề gây tranh cãi trong 16 năm qua
ở nước Nga. Ở thủ đô Hà Nội, Việt Nam, tượng ông được đặt tại một công
https://thuviensach.vn

viên cùng tên.

https://thuviensach.vn

TÁC PHẨM
“Cuộc đời Lenin" (tiếng Nga : Жизнь Ленина) là một cuốn tiểu sử
nghệ thuật về người sáng lập Nhà nước Soviet Vladimir Ilyich Ulyanov,
hay thường được biết đến với tên gọi: Lenin. Tập truyện ký được nữ văn sĩ
Maria Prilezhayeva viết dành riêng cho trẻ em.
Tác phẩm đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau, và nhiều mẩu
chuyện trong đó đã được đưa vào chương trình giáo dục Tiểu học, Trung
học ở tại hầu hết các nước Xã hội chủ nghĩa trước đây. Phần tranh minh
họa do họa sĩ nổi tiếng Orest Vereysky thực hiện.
Cuốn sách tập hợp những câu chuyện về Lenin từ những ngày thơ ấu ở
Simbirsk, tuổi th...